Neden Şişmanlıyoruz, Neden Zayıflayamıyoruz?

Obezite nedir? Ne sıklıkta görülür, nasıl teşhis konulur?​

Bedende sıhhat riski oluşturacak halde yağ ölçüsünün artmasına obezite ismini veriyoruz. Çağımızın en değerli salgın hastalıklarından biri olan obezite, şeker hastalığı, kalp damar hastalıkları ve kanser başta olmak üzere iki yüze yakın hastalığın ortaya çıkmasında da rol oynuyor. Dünyada 2 milyardan fazla bireyde kilo fazlalığı ve 2 obezite mevcut. Türkiye’de de her üç erişkinden birinde kilo fazlalığı, başkasında obezite görülürken sadece birinde beden yükü olağan sonlarda. Benzeri halde ülkemizdeki datalar her 10 çocuktan üçünün kilo fazlalığı olduğunu gösteriyor.

Obezite teşhisini kilogram cinsinden beden tartısının metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle elde edilen beden kitle indeksi (VKİ) sayısının 30 kg/m2 üzerinde olmasıyla koyuyoruz. Bu sayının 25-30 ortasında olmasını da kilo fazlalığı olarak tanımlıyoruz. Lakin bu sayılar kimi şahıslarda bedendeki yağ oranını tam olarak yansıtmayabilir. Göbek deliği hizasından ölçülen bel etrafının bayanlarda 80 cm erkeklerde ise 94 cm üzerinde olmasına elma tipi obezite diyoruz. Bu durum kalça bölgesinde artmış yağlanmaya yani armut tipi obeziteye nazaran daha yüksek sıhhat riski taşıyor. Obezite nedeniyle takip ve tedavi ettiğimiz hastalarımızda öteki değerlendirmeler de yapıyoruz.

Obezite neden oluyor?​

kişinin ferdî kusurlarından ötürü ve kendi denetiminde gelişen bir durum değil. Kronik, kompleks, ilerleyici ve tekrarlayıcı bir hastalık olan obeziteyi genlerimiz ve metabolizmamızın alışık olmadığı olağandışı etrafa bedenimizin olağan karşılığı olarak tanımlayabiliriz. Beslenme alışkanlığı ve hareketsizlik obezite gelişiminde çok kıymetli lakin duygudurum bozukluğu, gerilim, yetersiz uyku, barsak mikroplarımızdaki değişiklikler ve etrafımızdan maruz kaldığımız hormon bozucular üzere birçok faktör de bedenimizin yağı depolamasını kolaylaştırıyor.

Obezite ve COVID19 ortasında bir bağlantı var mi?​

Obezite ve COVID19 hastalığı birbirlerini olumsuz etkiliyor. Obezite, COVID19 hastalarında hastaneye yatış, ağır bakım ve yardımcı teneffüs aygıtı muhtaçlığını yüzde 30-80 ortasında artırıyor. , teneffüs, kalp, metabolizma, bağışıklık ve pıhtılaşma sistemleri üzerinde bozukluklara yol açarak hastalığı ağırlaştırıyor. Salgın önlemleri ile fizikî aktivitede azalma, yeme içme davranışlarında bozulma, sosyoekonomik zahmetler ve psikososyal durum bozuklukları ortaya çıkıyor. Tüm bunların güç metabolizmamıza yansıması hem obezitesi olan hem de olmayan bireylerde kilo artışına meyil olarak karşımıza çıkıyor.

Kilo denetimi için neler yapmalı?​

Obezitenin önlenmesi ve yönetilmesinde özel dal, sivil toplum kuruluşları ve hükümetlere değerli misyonlar düşüyor. Obezitesi olan bir bireyde tek başına “az yemek yemek ve çok hareket etmek” kalıcı bir tahlil sağlamıyor. Ben bunları “BUSE” sözünün 4 harfi ile tanımlıyorum. “B” harfi beslenme. Kesinlikle sağlıklı, istikrarlı ve kâfi beslenmek gerekiyor. Halihazırda doymuş yağları, şekeri, işlenmiş besinleri fazla tüketiyoruz. Buna karşılık lifli besinleri az tüketiyoruz, doğal ve çeşitli beslenmiyoruz. Örneğin günde beş porsiyon zerzevat, meyve tüketimi tek başına obezite, kalp damar hastalığı ve şeker hastalığı riskini yüzde 30 azaltıyor. “U” harfi uykuyu temsil ediyor. Alt-sekiz saat kesintisiz gece uykusuna dikkat edilmeli. Daha azı da daha fazlası da sıhhat riski taşıyor. “S” harfi gerilimi temsil ediyor. Gerilimi denetim altına almadan beden yükünü denetim altına alabilmek mümkün değil. Yüksek gerilim durumunda beden bilhassa iç organlar ve karın etrafında fazladan yağ tutuyor. Son harf “E” ise antrenman. Hareket etmeden kalıcı kilo denetimi sağlanamıyor. Bu nedenle salgın periyodunda de ferdî önlemlere uyarak kâfi seviyede antrenman yapılmalı. “BUSE” formülü ile hem kilo denetimini sağlamak hem de bağışıklık sistemini güçlü tutmak mümkün.

Obezite nedeniyle bize başvuranların birçoklarında sıhhat risklerini azaltmak için gereken kilo kaybını ömür şekli planlaması ile sağlayabiliyoruz. Kimi hastalarımızda ilaç tedavisi kullanmamız ya da gerekli olabiliyor. Başarılı obezite tedavisi, ispata dayalı, multidisipliner, bireye özel ve sürdürülebilir bir yaklaşım gerektiriyor.

İlkbahar 2022 / Pharmetic Sıhhat Mecmuası

Prof. Dr. OKAN BÜLENT YILDIZ Hacettepe Üniversitesi Tip Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Kısmı