Mizahta izah sorunu: Post Cem Yılmaz mizahı

Ülkemizde edebiyatın ve sinemanın en çok zorlandığı alan tahminen de mizah. Temelinde her sanat üretim noktasında tıpkı durum kelam konusu. Ancak yazılı, işitsel ve görsel alanda durum farklılık arz ediyor. Sinemanın en çok üretim yapılan tiplerinden biri olan güldürü de bu bakımdan hassasiyetle üzerinde durulması gereken başlıklardan biri.

Güldürü ya da mizah anlayışı, Türkiye’nin dönüşüm geçirdiği vakitlerde farklılaşmıştır şüphesiz. Değişmeyen tek şeyin değişimin kendisi olduğu hakikati mizah sayesinde en somut haliyle yaşıyor olabilir.

Feyyaz Yiğit

ALGÖZ NE DEDİ, KİM CEVAPLADI?

Mevzuyu son olarak gündemimize sokan bir toplumsal medya münakaşası. Oyuncu Zafer Algöz’ün son dönenim beğenilen imali Üzere ve Feyyaz Yiğit ile alakalı gönderilere karşılığı çok konuşuldu ve konuşuluyor.

13 Mayıs’ta Netflix’te yayınlanan Cem Yılmaz imzalı ‘Erşan Kuneri’nin oyuncularından Zafer Algöz, bir Twitter kullanıcısının diziyle ilgili “İçinde bir tık ‘Gibi’ esintisi hissettim gibi” yorumuna “Gibi’nin bu düzeye gelmesi için 2 fırın ekmek, 4 fırın da İzmir boyozu yemesi gerek” cevabını verdi. Bu üstenci bakışa toplumsal medyada sessiz kalınmadı. Recep İvedik’in oluşturucusu Şahan Gökbakar, “Saçınız sakalınız ağardı, bıkmadınız polemiklerden” diyerek Algöz’e reaksiyon gösterdi. Gökbakar’ın reaksiyonu, bir periyoda damgasını vuran güldürü karakterinin uygulayıcısı olarak değerliydi. Ve haklıydı.
Üzere dizisi

KİMİNİN MİZAHI, KİMİNİN İZAHI!

Mizah probleminin her bakımdan tekrar ele alınması gerektiğini düşünen şahsım açısından da bu bir fırsat oldu. Başımızı iki elimizin ortasından çıkarıp avuç içlerimizi incelememiz gerekiyor; işimiz ne, gücümüz ne?

Mizahın söz ya da terim manasının ötesinde üslup ve yaklaşım sorunu var. Dindarından sekülerine her kesitin mizah ile ortasındaki bağı tekrar yorumlaması gerekiyor. Şayet bunu başarabilirsek, toplum içindeki çatışmaların ve bağlantı problemlerinin da önemli düzeyde önüne geçileceği kanaatindeyim.

Yeni tartışmaya dönecek olursak…

Zafer Algöz’ün Üzere mizahı denen olguyu ve Feyyaz Yiğit’in şimdiki popülaritesini alaya alması beğenilen bir şey değil. Cem Yılmaz ile kıyaslamasına bir reaksiyon olarak lisana gelmiş olması da durumu değiştirmez. Bu katı muhafazakar tavrın mizah yaklaşımında yeri olamaz. Cem Yılmaz’ın Türkiye ve sinemamızdaki yeri yadsınamaz natürel. Bir devir ülkedeki mizah anlayışını değiştirdi. Tanınan kültürü hakikat kullandı lakin kendini yem etmedi. Yaklaşık 20 yıl tek başına bir pozisyonda göründü. Rakipsizdi.

CEM YILMAZ İLE FEYYAZ YİĞİT’İN MUKADDERATI BİREBİR

Feyyaz Yiğit’in Üzere dizisi ise Cem Yılmaz’ın yıllar önce güldürü çeşidinin dönüşümünde edindiği rolü üstleniyor. Aslında bu bakımdan mukadderatları de rolleri de ortak. Tam bu sebepten çatıştırmak değil, anlamak için kıyaslamak gerekir (akademisyen olsam iki ismin mizah anlayışını devirleri ve rolleri itibariyle incelerdim).

Cem Yılmaz’ın Yeşilçam klişelerine dayalı, dönemsel sosyolojik okuması ile beslenen mizahı çok değerli bir yere sahip. Yeşilçam’ın ne kadar Anadolu’ya sırtını dayadığı problemi tartışmalı olsa da sinemamızın ana akımının bir devir sözü olan Yeşilçam’ın Türkiye’nin (olumlu ve olumsuz manada) yansıması olduğu aşikar. Bunu yeni yorumlarla beslemek bir komedyenden beklenen şeylerdendir aslında.

Feyyaz Yiğit ise Cem Yılmaz sonrası diye niteleyebileceğimiz bir vakitte yerini sağlamlaştırıyor. Bilhassa dijital dönüşüm ve internet çağının algısına sahip olan Yiğit, Yeşilçam’ın çok eskilerde kaldığı bir devirde absürt mizah yaklaşımını neredeyse tek başına şekillendiriyor. Yakın devirdeki Leyla ile Mecnun, Kardeş Hissesi üzere diziler bu kapının aralanmasında tesirli oldu. Lakin geçiş sürecini yaşattılar. Üzere dizisi ve Feyyaz Yiğit ise tam manasıyla hudutları netleşen ve tahminen de z nesli denen jenerasyonun beklentilerini karşılayan (aynı biçimde bu beklentilerle şekillenen) yeni lisanın kurucusu oldu.

MECRA BELİRLEYİCİ

Üzere dizisinin yanısıra Ayak İşleri, 10 Bin Adım üzere üretimler da bu yeni mizah anlayışının eserleri. Zati kelam konusu üretimlerin izleyici ile buluştukları alanlara dikkat edersek farkı da görürüz. Cem Yılmaz bu vakte kadar daima sinemada var oldu. Şuurlu bir tercihti elbette. Sahne şovları dışında televizyondan uzak durdu. Uygun de yaptı. Eskimedi…

Artık ise Cem Yılmaz’ın hem sahne hem de sinema mecralarının toplamı olarak dijital alanlar mevcut. Üzere ve benzerlerinin ilgi gördüğü yerler de dijital mecralar. Üzere dizisi bir sinema olsaydı, çok izlenmeyeceği katiydi. Meğer dijitalde fenomen oldu.

DİREKTÖRÜN HAKKI YENMESİN

Gibi’nin muvaffakiyetinde direktörü Ömer Sinir’in de tesiri var. Çok güzel bir direktörlük kelam konusu. Usul itibariyle sineması ana akımdan uzaklaştıran tercih, başarılı mizah anlayışı ile ahenk gösterince sinema izleyicisinin (genel olarak) dışında bir yer oluştu.

Sonuç itibariyle Cem Yılmaz ile Feyyaz Yiğit’i kıyaslamanın bir manası yok. Farklılıklar üzerinden okuma yapmak ve vaktin ruhunu anlamlandırabilmek gerekir. Zevklerin ve renklerin tartışılamayacağı hakikati her daim cebimizdeyken, kıyaslama yapıp sonuca varmaya çalışmayı, alaya almayı, yok saymayı anlayamıyorum. Anlamayalım da… Anlayamayalım. Anladığımız esnada sorun başlamış demektir.